Mózgowe porażenie dziecięce (MPD)

Mózgowe porażenie dziecięce (ang. cerebral palsy, łac. paralysis cerebralis infantium) jest najczęstszym zespołem zaburzeń ruchowych niemowląt. W Polsce pojawia się średnio od trzech do pięciu przypadków na tysiąc żywo urodzonych noworodków. Najwięcej przypadków MPD (około 60%), to efekt powikłań okołoporodowych.
Pojęcie MPD jest bezpośrednio związane z nazwiskiem angielskiego ortopedy Wiliama J. Little’a, który w XIX wieku opisał jedną z najczęstszych postaci tej choroby – niedowład obustronny. Początkowo schorzenie to było opisywane, jako zespół Little’a. Po raz pierwszy pojęcie mózgowe porażenie dziecięce wprowadził kanadyjski lekarz William Osler w roku 1889. Jednak do tej pory nie opracowano jednolitej definicji MPD. Jest to spowodowane ogromną różnorodnością objawów. Najczęściej stosowane definicja porażenia mózgowego jest autorstwa angielskiego lekarza Martina Baxa i określa je, jako zaburzenie postawy i ruchu spowodowane upośledzeniem lub uszkodzeniem w niedojrzałym mózgu.
Współcześnie wiadomo, że MPD nie stanowi odrębnej jednostki chorobowej, lecz jest różnorodnym zespołem objawów chorobowych, który może być wywołany wieloma czynnikami uszkadzającymi centralny układ nerwowy.
Mózgowe porażenie dziecięce może zostać wywołane przed urodzeniem dziecka (prenatalne),  w okresie okołoporodowym, a także po urodzeniu dziecka (poporodowe).
Główne czynniki wywołujące MPD w okresie prenatalnym i okołoporodowym to: zaburzenia genetyczne, infekcje (toksoplazmoza, różyczka, grypa, świnka, cytomegalia, WZW), wady centralnego układu nerwowego, stany niedotlenienia i niedokrwienia w wyniku urazów mechanicznych, przewlekłe choroby matki w trakcie ciąży, promieniowanie jonizujące, leki (gentamycyna, streptomycyna), używki, konflikt serologiczny.
Do czynników wywołujących mózgowe porażenie dziecięce w okresie poporodowym można zaliczyć: urazy głowy, zapalenie opon mózgowych, zatory i zakrzepy naczyń mózgowych, infekcje wirusowe i bakteryjne u dziecka, niskie stężenie cukru we krwi i mózgu, drgawki gorączkowe. 
Rozpoznanie MPD u noworodków jest bardzo trudne i ma bezpośredni związek z niedojrzałością układu nerwowego oraz brakiem charakterystycznych objawów. Ostateczne rozpoznanie może nastąpić dopiero pod koniec pierwszego roku życia, a nawet później. Należy podkreślić, że rozpoznanie nie jest kwestią jednorazowej wizyty u lekarza a raczej rezultatem nawet kilkumiesięcznej obserwacji. Dlatego już nawet podejrzenie porażenia mózgowego stanowi podstawę do jak najszybszego rozpoczęcia ćwiczeń rehabilitacyjnych. Pomimo tego, że w zespole MPD pewne uszkodzenia układu nerwowego są nieodwracalne, to wczesne rozpoczęcie kompleksowej rehabilitacji ma kluczowe znaczenie z uwagi na  bardzo duże możliwości kompensacyjne rozwijającego się mózgu dziecka. Stwarzają one realną szansę na poprawę stanu niepełnosprawnego dziecka.
Pomoc dzieciom z MPD niosą eksperci z kilku dyscyplin medycznych. Wiodącym specjalistą jest neurolog, oceniający zmiany w mózgu. Ponadto konieczne są także konsultacje ortopedyczne z uwagi na możliwość wystąpienia zwichnięć w obrębie stawów biodrowych lub nieprawidłowości układu kostnego. Lekarze ortopedzi decydują też o doborze sprzętu rehabilitacyjnego i zastosowaniu odpowiednich zabiegów profilaktycznych.
Rehabilitacja ruchowa dzieci z mózgowym porażeniem ma na celu: ograniczenie negatywnych skutków spowodowanych unieruchomieniem, uaktywnienie nerwowo-mięśniowe porażonych części ciała, usprawnienie części zdrowych, tak aby w maksymalnym stopniu przejęły funkcje kompensacyjne.
Charakterystyczne objawy tego schorzenia to: asymetria ułożenia ciała, nieprawidłowe napięcie mięśniowe w obrębie kończyn, niewłaściwa postawa tułowia w okresie niemowlęcym,   opóźnione osiąganie rozwojowych kamieni milowych, np. brak unoszenia główki, wiotkość tułowia, brak zdolności raczkowania na dłoniach i kolanach, chód na palcach, scyzorykowe ułożenie nóżek, nieprawidłowy chód.

Wyróżnia się głownie cztery rodzaje porażenia mózgowego:

  • Porażenie połowicze to zaburzenia postawy, ruchów i napięcia mięśniowego jednej strony ciała. Cechuje się specyficznym (spastycznym), tj. zgięciowym ustawieniem ręki i nogi.

  • Porażenie obustronne obejmuje najczęściej kończyny dolne. Ręce są dość sprawne, choć precyzyjne ruchy mogą sprawiać trudności. Chodzenie jest bardzo utrudnione. Dzieci poruszają się na palcach z przywiedzionymi kolanami. Czasami chorzy muszą sobie pomagać balkonikiem albo kulami.
  • Porażenie czterokończynowe, to zaburzenia postawy i ruchów całego ciała. Dzieci mają zazwyczaj duże trudności z utrzymaniem głowy oraz z kontrolą mięśni. Mogą też występować trudności w gryzieniu, połykaniu. Dzieci nie utrzymują postawy pionowej i w zależności od zaburzenia mogą tylko leżeć, pełzać albo siedzieć.